Ինչպե՞ս են հարկվում փոխառության և վարկի տոկոսները

Հրատարակվել է «Կապիտալ» օրաթերթում

ՀՀ հարկային օրենքի համաձայն ՀՀ ռեզիդենտը անմիջապես օտարերկրյա ռեզիդենտին փոխառության կամ վարկի դիմաց տոկոսներ վճարելիս հանդիսանում է ՀՀ հարկային գործակալ և այդ վճարումների մասով պարտավոր է պահել և ՀՀ բյուջե վճարել վճարման ենթակա գումարի 10 տոկոսը: Եկամուտների և գույքի կրկնակի հարկումը բացառելու մասին միջազգային համաձայնագրերի (այսուհետ` Համաձայնագրեր) առավելություններից մեկն այն է, որ ՀՀ ռեզիդենտի կողմից հարկային համաձայնագրի կողմ հանդիսացող մյուս երկրի ռեզիդենտին վճարվող կամ այդ ռեզիդենտից ստացվող տոկոսները որոշ դեպքերում կարող են հարկվել ազգային օրենքով սահմանված դրույքաչափից ավելի ցածր դրույքաչափով:

2008 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ ՀՀ գործող 28 Համաձայնագրերից 23-ում տոկոսների համար կիրառվում են երկաստիճան դրույքաչափեր՝ բազային և արտոնյալ: Բացառություն են կազմում Վրաստանի, Հունաստանի, Մոլդովայի, Թուրքմենստանի և Ղազախստանի հետ Համաձայնագրերը, որոնցում կիրառվում է միասնական` ՀՀ հարկային օրենքով սահմանված դրույքաչափին հավասար դրույքաչափը: Մնացած Համաձայնագրերում բազային դրույքաչափը նախատեսված է ընդհանուր, իսկ արտոնյալը՝ (ընդհուպ մինչև 0 տոկոս) որոշ դեպքերի համար: Մի շարք Համաձայնագրերում արդեն իսկ բազային դրույքաչափը ՀՀ օրենքի համեմատ ավելի ցածր է: Այսպես. Լիբանանի հետ Համաձայնագրում սահմանված է 8, Նիդերլանդների, Լեհաստանի, Կատարի հետ՝ 5, իսկ Ռուսաստանի և Միացյալ Արաբական Էմիրությունների հետ՝ 0 տոկոս դրույքաչափ: Բացի այդ, առանձին Համաձայնագրերում նախատեսված են դեպքեր, երբ կիրառվող դրույքաչափն էլ ավելի ցածր է, քան բազայինը:

Արտոնյալ դրույքաչափի մեծությունը, ինչպես նաև դրանից օգտվող անձանց շրջանակը կարող են տարբերվել Համաձայնագրից Համաձայնագիր: Եթե տվյալ Համաձայնագրով նախատեսված է 10 տոկոսից ավելի ցածր դրույքաչափ, կարող է կիրառվել Համաձայնագրով նախատեսվածը: Անդրադառնանք, թե ինչպես դա պետք է կատարվի:

Ենթադրենք, հայկական ընկերությունը տոկոսներ է վճարում այլ երկրի ռեզիդենտին: Նախ հարկավոր է պարզել, ունի արդյոք Հայաստանը Համաձայնագիր տվյալ երկրի հետ: Եթե այո, ապա ինչպիսին է այդ համաձայնագրով սահմանված բազային դրույքաչափը (բոլոր համաձայնագրերում այդ տեղեկությունը պարունակվում է 11-րդ (Տոկոսներ) հոդվածում): Եթե բազային դրոյքաչափը չի տարբերվում ՀՀ ազգային օրենսդրությամբ սահմանված դրույքաչափից, հարկավոր է պարզել, պատկանում է արդյոք խնդրո առարկա դեպքը տվյալ երկրի հետ համաձայնագրով սահմանված այն դեպքերին, երբ կիրառելի է արտոնյալ դրույքաչափը: Օրինակ, Ավստրիայի հետ Համաձայնագրում բազային դրույքաչափը հավասար է 10 տոկոսի, սակայն վճարման աղբյուրի մոտ չեն հարկվում այն տոկոսները, որոնք վճարվում են, մասնավորապես, Ավստրիայի բանկային հաստատության կողմից տրամադրված վարկի դիմաց: Կարող է արդյոք այդ դեպքում ՀՀ ռեզիդենտը անմիջապես կիրառել տվյալ Համաձայնագրով սահմանված արտոնությունը?:

Աշխարհում շատ քիչ երկրներ կան, որոնք իրավունք են տալիս իրենց հարկատուներին անմիջապես կիրառել Համաձայնագրով սահմանված դրույքաչափը: Տվյալ երկրները “թողնում են” Համաձայնագրի կիրառման իրավաչափության հարցը հարկատուի պատասխանատվության վրա: Պետությունների գերակշռող մեծամասնությունը, այդ թվում նաև Հայաստանը, ունեն իրենց կողմից մշակված ընթացակարգեր (օրենքի կամ կառավարության որոշման տեսքով), որոնք թեև մի-փոքր բարդացնում են Համաձայնագրի կիրառումը, սակայն ազատում են հարկատուներին վերը նշված պատասխանատվությունից: Բոլոր այդ ընթացակարգերի հիմքում դրված է սերտիֆիկատ դիմումների ինստիտուտը: Սերտիֆիկատ-դիմումը` սահմանված նմուշի փաստաթուղթ է, որի առկայության դեպքում միայն օտարերկրյա ռեզիդենտին եկամուտ վճարող հայաստանյան հարկային գործակալը կարող է, կախված Համաձայնագրից, ամբողջությամբ կամ մասամբ չպահել այդ ոչ ռեզիդենտի եկամտահարկը (շահութահարկը):

Թեև տարբեր երկրների սերտիֆիկատ-դիմումների ձևերը տաբեր են, ընթացակարգերը և ներկայացման ենթակա տեղեկությունների բովանդակությունը էապես չեն տարբերվում միմյանցից: Բոլոր սերտիֆիկատ-դիմումներում պետք է հաստատվի, որ տվյալ դեպքում՝ տոկոսներ ստացող անձը տվյալ երկրի ռեզիդենտ է, վճարվող եկամուտը փոխառության կամ վարկի դիմաց ստացվող տոկոսներ են և տոկոսներ ստացող անձի կազմա-իրավական կարգավիճակը համապատասխանում է տվյալ Համաձայնագրով սահմանված արտոնյալ դրույքաչափից օգտվող անձանց շրջանակին:

Սերտիֆիկատ-դիմումները` եկամուտը հաստատող բոլոր փաստաթղթերի հետ հանդերձ (եկամուտը հաստատող փաստաթղթեր են հանդիսանում, օրինակ` առևտրային պայմանագիրը, տոկոսներ վճարելու մասին որոշումը և այլն) օտարերկրյա ռեզիդենտը անմիջականորեն կամ իր կողմից լիազորված անձի միջոցով (որը հիմնականում հանդիսանում է հենց ինքը՝ եկամուտ վճարող հարկային գործակալը) ներկայացնում է ՀՀ կառավարությանն առընթեր հարկային պետական ծառայություն հաստատմանը:

ՀՀ Համաձայնագրերում սահմանված արտոնությունների կիրառման նպատակով օգտագործվող հայկական սերտիֆիկատ-դիմումների ձևերը, դրանց լրացման և ներկայացման կարգերը սահմանված են ՀՀ կառավարության 2004 թվականի հոկտեմբերի 10-ի թիվ 1398-Ն որոշմամբ և տեղադրված են ՀՀ ԿԱ ՀՊԾ-ի պաշտոնական կայքում (www.taxservice.am):

«Պարադիգմա Արմենիա» ՓԲԸ

Միջազգային հարկային մենեջեր

Արա Բալյան