«Աշխատանքային կարգապահություն». բառակապակցություն, որն առավել հաճախ օգտագործվում է աշխատանքային հարաբերությունների ժամանակ, և որն ասելով հասկանում ենք վարքագծի կանոններ, որոնց պետք է ենթարկվեն բոլոր աշխատողները: Աշխատանքային կարգապահության հետ կապված հարաբերությունները կարգավորվում են ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի (ՀՀ ԱՕ) 21-րդ գլխի 215-ից 230 հոդվածներով:
ՀՀ ԱՕ-ի 218-րդ հոդվածը տալիս է աշխատանքային կարգապահության սահմանումը, ըստ որի՝ աշխատանքային կարգապահությունն աշխատանքային օրենսդրությամբ, աշխատանքային իրավունքի նորմեր պարունակող այլ նորմատիվ իրավական ակտերով, կոլեկտիվ և աշխատանքային պայմանագրերով, գործատուի ներքին իրավական ակտերով սահմանված վարքագծի կանոններն են, որոնց պարտավոր են ենթարկվել բոլոր աշխատողները:
Աշխատանքային կարգապահության պահպանման կարևորագույն տարրերից է ներքին կարգապահական կանոնների առկայությունը, որոնց պետք է ծանոթանան բոլոր աշխատողներն աշխատանքի ընդունվելիս: Պետք է նշել, որ ներքին կարգապահական կանոններով են կանոնակարգվում աշխատանքային պայմանագրի կողմերի հիմնական իրավունքները, պարտականությունները և պատասխանատվությունը, աշխատանքի ռեժիմը, աշխատողների նկատմամբ կիրառվող խրախուսանքի և կարգապահական պատասխանատվության միջոցները և այլն:
Ինչպես բոլոր հարաբերություններում, այնպես էլ աշխատանքային հարաբերություններում միշտ չէ, որ կողմերը ենթարկվում և պահպանում են սահմանված վարքագծի կանոնները, ինչն իր հերթին բերում է աշխատանքային կարգապահության խախտման՝ հանգեցնելով կարգապահական պատասխանատվության:
ՀՀ ԱՕ-ն, կարելի է ասել, տարանջատել է աշխատանքային կարգապահության խախտումը աշխատանքային կարգապահության կոպիտ խախտումից. մասնավորապես՝ ՀՀ ԱՕ 220-րդ հոդվածը տալիս է աշխատանքային կարգապահության խախտման սահմանումը, իսկ 221-րդ հոդվածը՝ աշխատանքային կարգապահության կոպիտ խախտման սահմանումը: Համաձայն ՀՀ ԱՕ 220-րդ հոդվածի՝ աշխատանքային կարգապահության խախտում է համարվում աշխատողի մեղքով աշխատանքային պարտականությունները չկատարելը կամ ոչ պատշաճ կատարելը, իսկ ըստ 221-րդ հոդվածի 1-ին մասի՝ աշխատանքային կարգապահության կոպիտ խախտում է համարվում այն խախտումը, որի հետևանքով կոպտորեն խախտվում են աշխատանքային օրենսդրության և աշխատանքային իրավունքի նորմեր պարունակող այլ նորմատիվ իրավական ակտերի դրույթները, կազմակերպության ներքին կարգապահական կանոնները:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է այն դեպքերը, որոնք կարող են աշխատանքային կարգապահության կոպիտ խախտում համարվել: Այդպիսի դեպքեր են, օրինակ, ոգելից խմիչքների, թմրամիջոցների կամ հոգեներգործուն նյութերի ազդեցության տակ աշխատավայրում գտնվելը, ոչ հարգելի պատճառով ամբողջ աշխատանքային օրվա (հերթափոխի) ընթացքում աշխատանքի չներկայանալը, կանանց և տղամարդկանց հավասար իրավունքները խախտելը կամ սեռական հետապնդումները աշխատակիցների, ենթակաների կամ շահառուների նկատմամբ և այլ դեպքեր:
Ինչպես նշեցինք, աշխատանքային կարգապահության խախտումն իր հերթին բերում է կարգապահական պատասխանատվության: Ըստ ՀՀ ԱՕ 223-րդ հոդվածի՝ աշխատանքային կարգապահությունը խախտելու համար կարող են կիրառվել հետևյալ կարգապահական տույժերը՝ նկատողություն, խիստ նկատողություն, աշխատանքային պայմանագրի լուծում ՀՀ ԱՕ 121(աշխատանքային պայմանագրի լուծումն աշխատողի կողմից իր պարտականությունները չկատարելու կամ ոչ պատշաճ կատարելու դեպքում) և 122 (աշխատանքային պայմանագրի լուծումն աշխատողի նկատմամբ վստահությունը կորցնելու պատճառով) հոդվածների հիմքերով:
Կարգապահական տույժի կիրառման ժամանակ պետք է հաշվի առնել մի շարք հանգամանքներ, մասնավորապես՝ խախտման ծանրությունը և դրա հետևանքները, աշխատողի մեղքը, խախտման կատարման հանգամանքները և ըստ այդմ՝ ընտրել կարգապահական տույժի տեսակը: Այսինքն՝ տույժի տեսակը պետք է համապատասխանի կատարված կարգապահական խախտմանը և չլինի ավելի ծանր: Բացի այն, որ մինչև կարգապահական տույժի կիրառումը գործատուն պետք է հաշվի առնի վերը նշված հանգամանքները, նա նաև պետք է աշխատողից պահանջի գրավոր բացատրություն խախտման մասին: Սա գործատուի պարտավորությունն է, այլ ոչ թե իրավունքը:
Ինչպես ցանկացած պատասխանատվության միջոց, կարգապահական տույժը նույնպես ունի իր կիրառման ժամկետները: Մասնավորապես համաձայն ՀՀ ԱՕ 227-րդ հոդվածի 1-ին մասի՝ կարգապահական տույժը կարող է կիրառվել խախտումը հայտնաբերելուց հետո մեկ ամսվա ընթացքում՝ չհաշված աշխատողի ժամանակավոր անաշխատունակության պատճառով բացակայության, գործուղման կամ արձակուրդի մեջ գտնվելու ժամանակահատվածները: Համաձայն նույն հոդվածի 2-րդ մասի՝ կարգապահական տույժը չի կարող կիրառվել, եթե խախտումը կատարելու օրվանից անցել է վեց ամիս:
Այսպիսով, պետք է նշել, որ աշխատանքային հարաբերությունների կողմերի համար շատ կարևոր է հետևել աշխատանքային կարգապահությանը, քանի որ դրանից է կախված իրենց միջև աշխատանքային հարաբերությունների կայունությունը և աշխատանքի հաջողությունը:
Սահակ Դավթյան
«Պարադիգմա Արմենիա» խորհրդատվական ընկերություն
Posts
