ԱՇԽԱՏՈՂ ԿԱՆԱՅՔ ՄԱՅՐՈՒԹՅԱՆ ԴԵՊՔՈՒՄ ՈՒՆԵՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՈՒՄ ՀԱՏՈՒԿ ՊԱՇՏՊԱՆՎԱԾՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Հրատարակվել է "ԿԱՊԻՏԱԼ" թերթում 08 Ապրիլի 2008թ

Աշխատող կանայք մայրության դեպքում ունեն աշխատանքում հատուկ պաշտպանվածության իրավունք, որն ամրագրվել և պաշտպանվում է օրենքի ուժով:

Չնայած այն հանգամանքին, որ Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգիրքը (ՀՀ ԱՕ) իր 3-րդ հոդվածում ամրագրում է աշխատանքային հարաբերությունների կողմերի իրավահավասարություն` անկախ նրանց սեռից, ռասայից, ազգությունից, լեզվից, ծագումից, քաղաքացիությունից, սոցիալական դրությունից, դավանանքից, ամուսնական վիճակից և ընտանեկան դրությունից, տարիքից, համոզմունքներից..., ինչպես նաև աշխատողների իրավունքների և հնարավորությունների հավասարություն, այնուամենայնիվ որոշակի կատեգորիայի, այն է` աշխատող կանանց համար օրենսդրորեն ամրագրվել են մի քանի երաշխիքներ:

Նպատակ հետապնդելով ապահովել աշխատող կանանց մայրության իրավունքի արդյունավետ իրականացումը, ինչպես նաև զերծ պահել վերջիններիս աշխատանքային իրավունքների տարատեսակ չարաշահումներից` ՀՀ ԱՕ-ն նախատեսում է հղի կանանց և երեխա խնամող աշխատողների երաշխիքներ, հղիության և ծննդաբերության` առնվազն 140 օր արձակուրդի, ոչ լրիվ աշխատաժամանակով աշխատելու, գիշերային, արտաժամյա աշխատանքների սահմանափակումով աշխատելու, ինչպես նաև լրացուցիչ ընդմիջումներից օգտվելու իրավունք, աշխատող կանանց համար:

Սահմանելով արտոնություններ աշխատող կանանց համար` օրենքն, այնուամենայնիվ, որոշակիորեն սահմանափակում է գործատուի իրավունքները` կապված աշխատանքային պայմանագրի լուծման հետ: Մասնավորապես, համաձայն ՀՀ ԱՕ 117-րդ հոդվածի` աշխատանքային պայմանագիրը չի կարող լուծվել
հղի կնոջ հետ հղիության ամբողջ ժամանակահատվածում (անհրաժեշտության դեպքում` բժշկական եզրակացության առկայության դեպքում), ծննդաբերության արձակուրդի և դրան հաջորդող ամսվա ընթացքում, ինչպես նաև մինչև մեկ տարեկան երեխա խնամող աշխատողի հետ, բացառությամբ կազմակերպության լուծարման (անհատ ձեռնարկատիրոջ գործունեության դադարման), գործատուի սնանկ ճանաչվելու, աշխատողի նկատմամբ վստահությունը կորցնելու դեպքերում, ինչպես նաև այն դեպքերում, եթե առկա է դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռը, որին համապատասխան` աշխատողը ենթարկվել է այնպիսի պատասխանատվության, որը հնարավորություն չի տալիս շարունակելու աշխատանքը, օրենսդրությամբ սահմանված կարգով, աշխատողը զրկվել է որոշակի աշխատանքներ կատարելու համար հատուկ իրավունքներից, աշխատողը, բժշկասոցիալական փորձաքննական հանձնաժողովի եզրակացությանը համապատասխան, չի կարող զբաղեցնել այդ պաշտոնը կամ կատարել այդ աշխատանքը, աշխատողը տասնչորսից մինչև տասնվեց տարեկան է, և ծնողներից մեկը, որդեգրողը կամ հոգաբարձուն, նրա առողջության նկատմամբ հսկողություն իրականացնող բժիշկը կամ աշխատանքի պետական տեսուչը պահանջում են աշխատանքային պայմանագրի լուծում (սույն հոդվածում զետեղված օրենսդրական դրույթների բովանդակության տարբերակված ներկայացումը պատկանում է հեղինակին):

Պետք է նկատել, որ ՀՀ ԱՕ-ն, ի տարբերություն մի շարք սահմանափակումների, բավականին «դեմոկրատ» է գտնվել կանանց աշխատանքային արտոնություններ տալու հարցում` չթույլատրելով հղի և մինչև մեկ տարեկան երեխա խնամող աշխատողի աշխատանքային պայմանագիրը լուծելու նույնիսկ այն դեպքում, եթե պայմանագիրը կնքվել է որոշակի ժամկետով և ժամկետը լրանում է, օրինակ, հղիության և ծննդաբերության արձակուրդի գնալուց մեկ օր հետո:

Այնուհանդերձ, օրենքի նշված դրույթը բխում է Եվրոպական Սոցիալական Խարտիայի 8-րդ հոդվածի 2-րդ կետի պահանջից, համաձայն որի պետք է «համարել անօրինական գործատուի` կնոջը աշխատանքից ազատման ծանուցում տալը այն ժամանակաշրջանից սկսած, երբ կինը ծանուցում է իր գործատուին իր հղիության մասին, մինչև իր մայրությանը հատկացված արձակուրդի վերջը, կամ` նրան աշխատանքից ազատման ծանուցում տալը այնպիսի ժամանակ, որ ծանուցման ժամկետը կվերջանա վերոնշյալ ժամանակաշրջանում»:

Սակայն հարց է առաջանում. ինչպե՞ս, ի՞նչ միջոցների հաշվին պետք է գործատուն «պահի» հղի կնոջը, որի աշխատանքային պայմանագրի ժամկետը լրանում է, օրինակ, աշխատողի կողմից գործատուին հղիության մասին բժշկի տեղեկանք ներկայացնելուց տաս օր հետո, իսկ գործատուի մոտ տվյալ աշխատողի մասնագիտությանը, որակավորմանը համապատասխան այլ աշխատանք չկա:

Բարձր գնահատելով կանանց դերը աշխատանքում, ինչպես նաև հարգելով վերջիններիս իրավունքներն ու ազատությունները, այնուհանդերձ, համամիտ ենք իրավունքի այն սկզբունքի հետ, որ մեկ անձի իրավունքի իրականացումը չպետք է չարաշահի այլոց, տվյալ դեպքում` գործատուի, իրավունքները և ազատությունները` «ստիպելով» վերջինիս ավելորդ պարտավորություններ ստանձնել:

Որպես ի գիտություն նշենք նաև, որ քննարկվող խնդրին բազմիցս անդրադարձել ենք աշխատանքային օրենսդրության վերաբերյալ տեղի ունեցող տարբեր միջոցառումների` սեմինարներ, բաց քննարկումներ, ընթացքում: Որոշ մասնագետների, այդ թվում նաև մեր առաջարկով ՀՀ ԱՕ նախատեսվող փոփոխությունների շարքում առաջարկվել է նաև վերանայել օրենսգրքի 117-րդ հոդվածը, սակայն արձագանքներ` օրենսգրքում կատարվող փոփոխությունների տեսքով, դեռևս չկան:

Որպես նյութի վերջաբան, օգտագործելով պատեհ առիթը` կցանկանայինք շնորհավորել բոլոր կանանց գալիք տոնի` ապրիլի 7-ի կապակցությամբ` մաղթելով նրանց ամենայն բարիք և ևս մեկ անգամ հիշեցնելով, որ կանանց շնորհված ցանկացած արտոնություն, լինի դա աշխատանքային, թե` այլ, անհամեմատելի է բնության շնորհած այն պարգևի հետ, որը կոչվում է մայրություն:

Նաիրա Պետրոսյան

«Ահարոն Պարադիգմա» ՓԲԸ

Աշխատանքային օրենսդրության ծառայությունների

բաժնի իրավաբան

Ինչպես ներկայացնել ոչ ռեզիդենտ ընկերության տարեկան հարկային հաշվետվությունը. հիպոթետիկ զրույց

Հրատարակվել է "ԿԱՊԻՏԱԼ թերթում"

Հայաստանի Հանրապետության ոչ ռեզիդենտ կազմակերպությունները նախորդ տարվա գործունեության արդյունքների վերաբերյալ տարեկան հաշվետվությունները ներկայացնում են ՀՀ հարկային մարմիններին մինչև ընթացիկ տարվա ապրիլի 15-ը: Ինչպիսի՞ն է հաշվետվությունների ներկայացման կարգը, ո՞ր դեպքերում ոչ ռեզիդենտ կազմակերպությունը պարտավոր է հաշվետվություն ներկայացնել, իսկ ո՞ր դեպքերում՝ ոչ, ինչի՞ց է կախված ներկայացվող հաշվետվության ծավալն ու բովանդակությունը: Այդ ամենը կարելի է հստակ հասկանալ և պատկերացնել ստորև ներկայացվող հիպոթետիկ դրվագի միջոցով:
Իրավիճակ և քննարկում. 2008 թվականի մարտի 25-ը, օտարերկրյա ընկերության գրասենյակ: Զրույց ընկերության տնօրենի և հարկային խորհրդատուի միջև:
- Խորհրդատու. Քանի որ 2007 թվականին Ձեր Ընկերությունը եկամուտներ է ստացել Հայաստանից, ապա “Շահութահարկի մասին” ՀՀ օրենքի համաձայն հանդիսանում է Հայաստանում շահութահարկ վճարող և նույն օրենքի 60-րդ հոդվածի համաձայն ընդհանուր դեպքում պետք է մինչև 2008 թվականի ապրիլի 15-ը Հայաստանի հարկային տեսչության մարմիններին ներկայացնի տարեկան եկամուտների մասին հայտարարագիր, ինչպես նաև կամայական (Ընկերության կողմից որոշված) ձևով Տեղեկանք-հաշվետվություն՝ 2007թվականի իր գործունեության վերաբերյալ: Հայտարարագրի ձևը և լրացման կարգը սահմանված է ՀՀ հարկային պետական ծառայության հրահանգչական նամակով:
- Տնօրեն. Արդյո՞ք դրա համար անհրաժեշտ է անմիջականորեն ներկա լինել Հայաստանում:
- Խորհրդատու. Դա ամենևին պարտադիր չէ: Փաստաթղթերը կարող են ուղարկվել Հայաստանի հարկային մարմին փոստով կամ ներկայացվել այդ մարմնին Հայաստանում Ընկերության կողմից լիազորված անձի միջոցով: Ընդ որում, լրացված հայտարարագրի հիման վրա հարկային մարմինը 10 օրվա ընթացքում տրամադրում է վճարման ծանուցագիր` հաշվարկված շահութահարկի վերջնական գումարի վերաբերյալ: Ընկերությունը պարտավոր կլինի վճարման ծանուցագիրը ստանալու ամսաթվից 1 ամսվա ընթացքում վճարել այդ գումարը ՀՀ պետական բյուջե:
- Տնօրեն. Դուք ասացիք ընդհանուր դեպքում: Որո՞նք են առանձնահատկությունները և բացառությունները:
- Խորհրդատու. Շահութահարկի օրենսդրությունը, մասնավորապես, 1999 թվականի մարտի 4-ի “Ոչ ռեզիդենտների շահութահարկի հաշվարկման եվ վճարման կարգի մաuին” թիվ 01/13 հրահանգը, անդրադառնալով այդ հարցին, չի պարտադրում հայտարարագիր ներկայացնել այն դեպքերում, երբ օտարերկրյա ընկերությունը չունի Հայաստանում շահութահարկի վճարման պարտավորություն: Մասնավորապես, հայտարարագիր և իրենց գործունեության մասին Տեղեկանք-հաշվետվություն չեն ներկայացնում այն օտարերկրյա ընկերությունները, որոնք առաջինը, չունեն Հայաստանում առանձնացված ստորաբաժանում (մասնաճյուղ, ներկայացուցչություն) և երկրորդը, ստացել են եկամուտներ բացառապես արտաքին տնտեսական գործունեությունից (որն ի դեպ ենթակա չէ հարկման) և (կամ) եկամուտներ, որոնցից հարկը հաշվարկելու, պահելու և բյուջե վճարելու պարտավորությունը դրված է Հայաստանի հարկային գործակալների վրա:
- Տնօրեն. Վերաբերվում է արդյ՞ոք տվյալ դեպքը մեր Ընկերությանը:
- Խորհրդատու. Քանի որ Ընկերությունը Հայաստանում առանձնացված ստորաբաժանում չունի, 2007թվականի ընթացքում Հայաստանի ընկերություններին ապրանքներ է վաճառել միայն արտաքին առևտրական պայմանագրով, իսկ բացի այդ ունեցած միակ այլ եկամուտն է եղել այն, որ փոխառության դիմաց տոկոս է ստացել հայաստանյան մի կազմակերպությունից, որը հանդիսանալով Հայաստանի հարկային գործակալ, Ընկերությանը տոկոս վճարելիս հասանելի գումարից 10 տոկոս հարկ է պահել ի օգուտ ՀՀ պետական բյուջեի:
- Տնօրեն. Մեկ այլ դեպքում հնարավոր է, որ Ընկերությունը Հայաստանում եկամուտ ստանար այնպիսի անձից, ով չի հանդիսանում հարկային գործակալ:
- Խորհրդատու. Այդ դեպքում Ընկերությունը պարտավորված կլիներ հայտարարագիր ներկայացնելու, արտացոլելով ոչ միայն այդ անձից, այլ նաև արտաքին տնտեսական գործունեությունից ստացած բոլոր եկամուտները: Միաժամանակ հնարավորություն կընձեռնվի կատարել ծախսերի գծով նվազեցումներ, սակայն հարկումը կկատարվի արդեն հայսստանյան ստանդարտ 20 տոկոս դրույքաչափով:
- Տնօրեն. Ի դեպ, մեր Ընկերությունը նախատեսում է Հայաստանում ընդլայնել իր գործունեությունը և այնտեղ առանձնացված ստորաբաժանում ստեղծել: Այդ կապակցությամբ հետաքրքիր կլինի իմանալ, թե որո՞նք են լինելու Հայաստանում մեր հարկային պարտավորությունները:
- Խորհրդատու. Այդ դեպքում նույն պարագայում Ընկերության համար պարտադիր կլինի հայտարարագիր և Տեղեկանք-հաշվետվություն ներկայացնելը, ընդ որում, կհայտարարագրվեն ոչ միայն հարկման ենթակա, այլ Հայաստանից ստացած բոլոր եկամուտները (այդ թվում նաև` արտաքին տնտեսական գործունեությունից ստացվածը), Բացի այդ, Ընկերությունը պարտավոր կլինի Հայաստանում շահութահարկի կանխավաճարներ իրականացնել և հարկային մարմնին ներկայացնել նաև ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված ձևերով տարեկան հաշվապահական հաշվեկշիռ և ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվություն:
Այսպիսով, խորհրդատուի միջոցով բացատրածը տալիս է պատկերացում տարեկան հայտարարագրի ու հարկման մասին: Միաժամանակ կարելի է նշել հատվածներ, որոնք հետագա բարելավման ու իմաստավորման կարիք ունեն: Մասնավորապես, եթե հաշվետվությունների ներկայացման պահանջը հարկ գանձելն է, ինչու՞ օտարերկրյա ընկերությունից պահանջվում է ՀՀ հարկային մարմիններին ներկայացնել նաև այնպիսի տվյալներ, որոնք կապված չեն հարկերի գանձման հետ. տեղեկություններ ընկերության համընդհանուր գործունեության և (կամ) արտաքին տնտեսական գործունեության մասին: Ինչու՞ եթե օրենքը չի պարտավորում եկամուտ վճարողին հարկը պահել վճարելու պահին, որովհետև վերջինս ՀՀ հարկային գործակալ չէ, այնուամենայնիվ պարտավորեցնում է հարկ վճարել մեկ ուրիշ հարկային գործակալ չհանդիսացող անձին, այն էլ կրկնակի դրույքաչափով: Մեր ունեցած լուրերով ՀՀ ԿԱ հարկային պետական ծառայությունը պատրաստում է ոչ ռեզիդենտների հարկման հարցերում օրենսդրական փոփոխություններ, որոնցում ցանկալի կլիներ տեսնել նաև նշված դրվագների գծով լուծումներ:

«Ահարոն Պարադիգմա» ՓԲԸ
Միջազգային հարկային մենեջեր

Արա Բալյան

Առաջին օֆշորային դրույթի «ներմուծումը» հարկային օրենսդրություն

Հրատարակվել է "Կապիտալ" օրաթերթում
Թիվ 33 (77) 14 ՄԱՐՏԻ, 2008Թ., ՈՒՐԲԱԹ

Հայաստանում ոչ բոլորն են տեղյակ «օֆշոր» հասկացության մասին: Շատերի մոտ այն ասոցացվում է «արտասովորի» հետ, ոչ իրական հարաբերությունների ու վիրտուալ հաշվետվությունների հետ: Շատերը օֆշորային ընկերությանը պատկերացնում են որպես այլ վայրում, հատկապես որևէ ծովային կղզում ստեղծված և ինֆորմացիայից հեռու գտնվող, իսկ ոմանք այն շփոթում են «ազատ տնտեսական գոտում» գործունեություն իրականացնելու հետ: Արդյոք դա իսկապես այդպես է և ինչու վերջերս հարկային օրենսդրությունը անդրադարձավ այդպիսի տարածքների հարցին: Ահա մի փոքր ներածություն և վերլուծություն: Օֆշորը (Offshore) սովորաբար այնպիսի երկիր կամ տարածք է, որում գրանցված ընկերություններն այդտեղ գործունեություն չեն իրականացնում փաստացիորեն, այլ օգտագործում են դրա հնարավորությունները որպես գործիք` իրենց միջազգային կոմերցիոն գործառնությունների համար: Տարբերում են դասական օֆշորային տարածքի ու դրանում գրանցված ընկերության մի քանի հայտանիշներ. բիզնեսի կառավարման ու վերահսկողության կենտրոնը գտնվում է այլ երկրում, օֆշորից դուրս,
պարզեցված են կառավարման ու գրանցում ստանալու պահանջները,
օֆշորային ընկերությունը այդտեղ վճարում է ոչ թե հարկ, այլ տարեկան պարտադիր վճար: Չի գործում նաև օֆշորից «արտահանելիս» աղբյուրի մոտ հարկումը. շահաբաժնի, տոկոսի, ռոյալթիի կամ այլ եկամտի նկատմամբ,
բացակայում են կամ նվազագույնի են հասցված ֆինանսական հաշվետվություններ պատրաստելու ու ներկայացնելու պահանջները, արժութային կարգավորումը: Ներկայումս աշխարհում գնալով նեղանում է օֆշորային տարածքներում տնտեսավարման` «մայրցամաքայինից» էականորեն տարբերվող սխեմաների սահմանման հնարավորությունը: Այժմ տարբերակում են նաև օֆշորային նոր տիպի ընկերությունների դասը, երբ, օրինակ, պակաս խիստ է դիտարկվում և արդեն թույլատրվում է, որ օֆշորային ընկերությունը գործունեություն իրականացնի նաև հենց օֆշորային տարածքում, դրա համար վճարելով սովորական հարկեր ու ենթարկվելով սովորական կարգավորումների: Հայաստանի հարկային օրենսդրության մեջ մինչ վերջերս բացակայում էր, առկա չէր որևէ դրույթ օֆշորային տարածքների կամ օֆշորային ընկերությունների մասին: Առաջին անգամ “լռությունը խախտվեց” 2007թվականի հոկտեմբերի 11-ին` «Շահութահարկի մա­սին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի ընդունմամբ (տես ՀՀ պաշտոնական տեղեկագիր N 54 (578), 7 նոյեմբերի 2007): Դա վերաբերվում է այն դեպքին, երբ օտարերկյա ընկերությունը Հայաստանում ստանում է շահաբաժին (դիվիդենդ): Դրա հիմքը և պատմությունը հեևյալն է. գործող “Շահութահարկի մասին” ՀՀ օրենքի 57-րդ հոդվածը նախատեսում էր, որ Հայաստանից վճարվող շահաբաժինը Հայաստանից հանելիս այն աղբյուրի մոտ կազատվի սովորական հարկումից, այսինքն 10 տոկսով հարկում չի կատարվի ու օտարերկրյա ինվեստորը կարող է իր վաստակած գումարը ամբողջությամբ տանել իր երկիր, եթե պահպանված էին մի քանի (թվով 5 հատ) պայման: Այդ պայմաններից էր, մասնավորապես այն, որ Հայաստանից հանվող այդ շահաբաժինը ստացման երկրում (այսինքն այդ օտարերկրյա ինվեստորի հարկային ռեզիդենտուրայի երկրում) ևս չհարկվեր: Ստացվում էր, որ Հայաստանը կիրառում է արտասահմանյան ներդրումների, հատկապես ուղակի ներդրումների խրախուսման եղանակ, երբ Հայաստանը հրաժարվում էր նրա վաստակած շահաբաժնի հարկումից պայմանով, որ այդ գումարը մնալու է հենց այդ ինվեստորին, այլ ոչ թե անցնելու է նրա երկրի պետական բյուջեի տրամադրության տակ: Փաստորեն այժմ սահմանվեց, որ այդ նույն կանոնը կշարունակի գործել, սակայն ոչ այն դեպքում, երբ շահաբաժինը գնալու է օֆշորային երկիր, այլ եթե այն գնա սովորական հարկման ռեժիմ կիրառող երկիր: Համադրումը ցույց է տալիս, որ Հայաստանյան օրենսդիրը հարմար գտավ արտոնություն կիրառել ոչ թե մասսայական «հարկային նավահանգիստ» հանդիսացող օֆշորային իրավահամակարգերի համար, այլ ստանդարտ հարկային ռեժիմ ունենալու դեպքում եթե որևէ երկիր իր ռեզիդենտ ընկերությանը կազատի Հայաստանում (այսինքն արտասահմանում) կատարած ներդրման կապակցությամբ ստացված շահաբաժնի հարկումից: Օրենքի հիման վրա ՀՀ կառավարությունն արդեն հաստատել է (ՀՀ կառավարության որոշում թիվ 1542-Ն, ՀՀ ՊՏ թիվ 3 (593), 16 հունվարի 2008թ,20 դեկտեմբերի 2007թ.) ու 2008 թվականի հունվարի 1-ից ուժի մեջ դրել այդ դրույթի կիրառման նպատակով օֆշորային երկրների ու տարածքների ցանկը, դրանում ներառելով 67 անվանում (Բելիզ, Կայմանյան կղզիներ, Լիխտենշտեյնի Իշխանոոթյուն, ԱՄՆ Դելավեր, Վայոմինգ ու Օրեգոն նահանգներ,Բիրմա, Պանամայի Հանրապետություն, Տանզանիայի Միացյալ Հանրապետություն և այլն, ցանկը տես www.taxservice.am):

«Ահարոն Պարադիգմա» խորհրդատվական-հետազոտական ընկերություն

Տնօրեն` Ահարոն Չիլինգարյան