Առաջին օֆշորային դրույթի «ներմուծումը» հարկային օրենսդրություն

Հրատարակվել է "Կապիտալ" օրաթերթում
Թիվ 33 (77) 14 ՄԱՐՏԻ, 2008Թ., ՈՒՐԲԱԹ

Հայաստանում ոչ բոլորն են տեղյակ «օֆշոր» հասկացության մասին: Շատերի մոտ այն ասոցացվում է «արտասովորի» հետ, ոչ իրական հարաբերությունների ու վիրտուալ հաշվետվությունների հետ: Շատերը օֆշորային ընկերությանը պատկերացնում են որպես այլ վայրում, հատկապես որևէ ծովային կղզում ստեղծված և ինֆորմացիայից հեռու գտնվող, իսկ ոմանք այն շփոթում են «ազատ տնտեսական գոտում» գործունեություն իրականացնելու հետ: Արդյոք դա իսկապես այդպես է և ինչու վերջերս հարկային օրենսդրությունը անդրադարձավ այդպիսի տարածքների հարցին: Ահա մի փոքր ներածություն և վերլուծություն: Օֆշորը (Offshore) սովորաբար այնպիսի երկիր կամ տարածք է, որում գրանցված ընկերություններն այդտեղ գործունեություն չեն իրականացնում փաստացիորեն, այլ օգտագործում են դրա հնարավորությունները որպես գործիք` իրենց միջազգային կոմերցիոն գործառնությունների համար: Տարբերում են դասական օֆշորային տարածքի ու դրանում գրանցված ընկերության մի քանի հայտանիշներ. բիզնեսի կառավարման ու վերահսկողության կենտրոնը գտնվում է այլ երկրում, օֆշորից դուրս,
պարզեցված են կառավարման ու գրանցում ստանալու պահանջները,
օֆշորային ընկերությունը այդտեղ վճարում է ոչ թե հարկ, այլ տարեկան պարտադիր վճար: Չի գործում նաև օֆշորից «արտահանելիս» աղբյուրի մոտ հարկումը. շահաբաժնի, տոկոսի, ռոյալթիի կամ այլ եկամտի նկատմամբ,
բացակայում են կամ նվազագույնի են հասցված ֆինանսական հաշվետվություններ պատրաստելու ու ներկայացնելու պահանջները, արժութային կարգավորումը: Ներկայումս աշխարհում գնալով նեղանում է օֆշորային տարածքներում տնտեսավարման` «մայրցամաքայինից» էականորեն տարբերվող սխեմաների սահմանման հնարավորությունը: Այժմ տարբերակում են նաև օֆշորային նոր տիպի ընկերությունների դասը, երբ, օրինակ, պակաս խիստ է դիտարկվում և արդեն թույլատրվում է, որ օֆշորային ընկերությունը գործունեություն իրականացնի նաև հենց օֆշորային տարածքում, դրա համար վճարելով սովորական հարկեր ու ենթարկվելով սովորական կարգավորումների: Հայաստանի հարկային օրենսդրության մեջ մինչ վերջերս բացակայում էր, առկա չէր որևէ դրույթ օֆշորային տարածքների կամ օֆշորային ընկերությունների մասին: Առաջին անգամ “լռությունը խախտվեց” 2007թվականի հոկտեմբերի 11-ին` «Շահութահարկի մա­սին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի ընդունմամբ (տես ՀՀ պաշտոնական տեղեկագիր N 54 (578), 7 նոյեմբերի 2007): Դա վերաբերվում է այն դեպքին, երբ օտարերկյա ընկերությունը Հայաստանում ստանում է շահաբաժին (դիվիդենդ): Դրա հիմքը և պատմությունը հեևյալն է. գործող “Շահութահարկի մասին” ՀՀ օրենքի 57-րդ հոդվածը նախատեսում էր, որ Հայաստանից վճարվող շահաբաժինը Հայաստանից հանելիս այն աղբյուրի մոտ կազատվի սովորական հարկումից, այսինքն 10 տոկսով հարկում չի կատարվի ու օտարերկրյա ինվեստորը կարող է իր վաստակած գումարը ամբողջությամբ տանել իր երկիր, եթե պահպանված էին մի քանի (թվով 5 հատ) պայման: Այդ պայմաններից էր, մասնավորապես այն, որ Հայաստանից հանվող այդ շահաբաժինը ստացման երկրում (այսինքն այդ օտարերկրյա ինվեստորի հարկային ռեզիդենտուրայի երկրում) ևս չհարկվեր: Ստացվում էր, որ Հայաստանը կիրառում է արտասահմանյան ներդրումների, հատկապես ուղակի ներդրումների խրախուսման եղանակ, երբ Հայաստանը հրաժարվում էր նրա վաստակած շահաբաժնի հարկումից պայմանով, որ այդ գումարը մնալու է հենց այդ ինվեստորին, այլ ոչ թե անցնելու է նրա երկրի պետական բյուջեի տրամադրության տակ: Փաստորեն այժմ սահմանվեց, որ այդ նույն կանոնը կշարունակի գործել, սակայն ոչ այն դեպքում, երբ շահաբաժինը գնալու է օֆշորային երկիր, այլ եթե այն գնա սովորական հարկման ռեժիմ կիրառող երկիր: Համադրումը ցույց է տալիս, որ Հայաստանյան օրենսդիրը հարմար գտավ արտոնություն կիրառել ոչ թե մասսայական «հարկային նավահանգիստ» հանդիսացող օֆշորային իրավահամակարգերի համար, այլ ստանդարտ հարկային ռեժիմ ունենալու դեպքում եթե որևէ երկիր իր ռեզիդենտ ընկերությանը կազատի Հայաստանում (այսինքն արտասահմանում) կատարած ներդրման կապակցությամբ ստացված շահաբաժնի հարկումից: Օրենքի հիման վրա ՀՀ կառավարությունն արդեն հաստատել է (ՀՀ կառավարության որոշում թիվ 1542-Ն, ՀՀ ՊՏ թիվ 3 (593), 16 հունվարի 2008թ,20 դեկտեմբերի 2007թ.) ու 2008 թվականի հունվարի 1-ից ուժի մեջ դրել այդ դրույթի կիրառման նպատակով օֆշորային երկրների ու տարածքների ցանկը, դրանում ներառելով 67 անվանում (Բելիզ, Կայմանյան կղզիներ, Լիխտենշտեյնի Իշխանոոթյուն, ԱՄՆ Դելավեր, Վայոմինգ ու Օրեգոն նահանգներ,Բիրմա, Պանամայի Հանրապետություն, Տանզանիայի Միացյալ Հանրապետություն և այլն, ցանկը տես www.taxservice.am):

«Ահարոն Պարադիգմա» խորհրդատվական-հետազոտական ընկերություն

Տնօրեն` Ահարոն Չիլինգարյան