Ինչպես ներկայացնել ոչ ռեզիդենտ ընկերության տարեկան հարկային հաշվետվությունը. հիպոթետիկ զրույց

Հրատարակվել է "ԿԱՊԻՏԱԼ թերթում"

Հայաստանի Հանրապետության ոչ ռեզիդենտ կազմակերպությունները նախորդ տարվա գործունեության արդյունքների վերաբերյալ տարեկան հաշվետվությունները ներկայացնում են ՀՀ հարկային մարմիններին մինչև ընթացիկ տարվա ապրիլի 15-ը: Ինչպիսի՞ն է հաշվետվությունների ներկայացման կարգը, ո՞ր դեպքերում ոչ ռեզիդենտ կազմակերպությունը պարտավոր է հաշվետվություն ներկայացնել, իսկ ո՞ր դեպքերում՝ ոչ, ինչի՞ց է կախված ներկայացվող հաշվետվության ծավալն ու բովանդակությունը: Այդ ամենը կարելի է հստակ հասկանալ և պատկերացնել ստորև ներկայացվող հիպոթետիկ դրվագի միջոցով:
Իրավիճակ և քննարկում. 2008 թվականի մարտի 25-ը, օտարերկրյա ընկերության գրասենյակ: Զրույց ընկերության տնօրենի և հարկային խորհրդատուի միջև:
- Խորհրդատու. Քանի որ 2007 թվականին Ձեր Ընկերությունը եկամուտներ է ստացել Հայաստանից, ապա “Շահութահարկի մասին” ՀՀ օրենքի համաձայն հանդիսանում է Հայաստանում շահութահարկ վճարող և նույն օրենքի 60-րդ հոդվածի համաձայն ընդհանուր դեպքում պետք է մինչև 2008 թվականի ապրիլի 15-ը Հայաստանի հարկային տեսչության մարմիններին ներկայացնի տարեկան եկամուտների մասին հայտարարագիր, ինչպես նաև կամայական (Ընկերության կողմից որոշված) ձևով Տեղեկանք-հաշվետվություն՝ 2007թվականի իր գործունեության վերաբերյալ: Հայտարարագրի ձևը և լրացման կարգը սահմանված է ՀՀ հարկային պետական ծառայության հրահանգչական նամակով:
- Տնօրեն. Արդյո՞ք դրա համար անհրաժեշտ է անմիջականորեն ներկա լինել Հայաստանում:
- Խորհրդատու. Դա ամենևին պարտադիր չէ: Փաստաթղթերը կարող են ուղարկվել Հայաստանի հարկային մարմին փոստով կամ ներկայացվել այդ մարմնին Հայաստանում Ընկերության կողմից լիազորված անձի միջոցով: Ընդ որում, լրացված հայտարարագրի հիման վրա հարկային մարմինը 10 օրվա ընթացքում տրամադրում է վճարման ծանուցագիր` հաշվարկված շահութահարկի վերջնական գումարի վերաբերյալ: Ընկերությունը պարտավոր կլինի վճարման ծանուցագիրը ստանալու ամսաթվից 1 ամսվա ընթացքում վճարել այդ գումարը ՀՀ պետական բյուջե:
- Տնօրեն. Դուք ասացիք ընդհանուր դեպքում: Որո՞նք են առանձնահատկությունները և բացառությունները:
- Խորհրդատու. Շահութահարկի օրենսդրությունը, մասնավորապես, 1999 թվականի մարտի 4-ի “Ոչ ռեզիդենտների շահութահարկի հաշվարկման եվ վճարման կարգի մաuին” թիվ 01/13 հրահանգը, անդրադառնալով այդ հարցին, չի պարտադրում հայտարարագիր ներկայացնել այն դեպքերում, երբ օտարերկրյա ընկերությունը չունի Հայաստանում շահութահարկի վճարման պարտավորություն: Մասնավորապես, հայտարարագիր և իրենց գործունեության մասին Տեղեկանք-հաշվետվություն չեն ներկայացնում այն օտարերկրյա ընկերությունները, որոնք առաջինը, չունեն Հայաստանում առանձնացված ստորաբաժանում (մասնաճյուղ, ներկայացուցչություն) և երկրորդը, ստացել են եկամուտներ բացառապես արտաքին տնտեսական գործունեությունից (որն ի դեպ ենթակա չէ հարկման) և (կամ) եկամուտներ, որոնցից հարկը հաշվարկելու, պահելու և բյուջե վճարելու պարտավորությունը դրված է Հայաստանի հարկային գործակալների վրա:
- Տնօրեն. Վերաբերվում է արդյ՞ոք տվյալ դեպքը մեր Ընկերությանը:
- Խորհրդատու. Քանի որ Ընկերությունը Հայաստանում առանձնացված ստորաբաժանում չունի, 2007թվականի ընթացքում Հայաստանի ընկերություններին ապրանքներ է վաճառել միայն արտաքին առևտրական պայմանագրով, իսկ բացի այդ ունեցած միակ այլ եկամուտն է եղել այն, որ փոխառության դիմաց տոկոս է ստացել հայաստանյան մի կազմակերպությունից, որը հանդիսանալով Հայաստանի հարկային գործակալ, Ընկերությանը տոկոս վճարելիս հասանելի գումարից 10 տոկոս հարկ է պահել ի օգուտ ՀՀ պետական բյուջեի:
- Տնօրեն. Մեկ այլ դեպքում հնարավոր է, որ Ընկերությունը Հայաստանում եկամուտ ստանար այնպիսի անձից, ով չի հանդիսանում հարկային գործակալ:
- Խորհրդատու. Այդ դեպքում Ընկերությունը պարտավորված կլիներ հայտարարագիր ներկայացնելու, արտացոլելով ոչ միայն այդ անձից, այլ նաև արտաքին տնտեսական գործունեությունից ստացած բոլոր եկամուտները: Միաժամանակ հնարավորություն կընձեռնվի կատարել ծախսերի գծով նվազեցումներ, սակայն հարկումը կկատարվի արդեն հայսստանյան ստանդարտ 20 տոկոս դրույքաչափով:
- Տնօրեն. Ի դեպ, մեր Ընկերությունը նախատեսում է Հայաստանում ընդլայնել իր գործունեությունը և այնտեղ առանձնացված ստորաբաժանում ստեղծել: Այդ կապակցությամբ հետաքրքիր կլինի իմանալ, թե որո՞նք են լինելու Հայաստանում մեր հարկային պարտավորությունները:
- Խորհրդատու. Այդ դեպքում նույն պարագայում Ընկերության համար պարտադիր կլինի հայտարարագիր և Տեղեկանք-հաշվետվություն ներկայացնելը, ընդ որում, կհայտարարագրվեն ոչ միայն հարկման ենթակա, այլ Հայաստանից ստացած բոլոր եկամուտները (այդ թվում նաև` արտաքին տնտեսական գործունեությունից ստացվածը), Բացի այդ, Ընկերությունը պարտավոր կլինի Հայաստանում շահութահարկի կանխավաճարներ իրականացնել և հարկային մարմնին ներկայացնել նաև ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված ձևերով տարեկան հաշվապահական հաշվեկշիռ և ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվություն:
Այսպիսով, խորհրդատուի միջոցով բացատրածը տալիս է պատկերացում տարեկան հայտարարագրի ու հարկման մասին: Միաժամանակ կարելի է նշել հատվածներ, որոնք հետագա բարելավման ու իմաստավորման կարիք ունեն: Մասնավորապես, եթե հաշվետվությունների ներկայացման պահանջը հարկ գանձելն է, ինչու՞ օտարերկրյա ընկերությունից պահանջվում է ՀՀ հարկային մարմիններին ներկայացնել նաև այնպիսի տվյալներ, որոնք կապված չեն հարկերի գանձման հետ. տեղեկություններ ընկերության համընդհանուր գործունեության և (կամ) արտաքին տնտեսական գործունեության մասին: Ինչու՞ եթե օրենքը չի պարտավորում եկամուտ վճարողին հարկը պահել վճարելու պահին, որովհետև վերջինս ՀՀ հարկային գործակալ չէ, այնուամենայնիվ պարտավորեցնում է հարկ վճարել մեկ ուրիշ հարկային գործակալ չհանդիսացող անձին, այն էլ կրկնակի դրույքաչափով: Մեր ունեցած լուրերով ՀՀ ԿԱ հարկային պետական ծառայությունը պատրաստում է ոչ ռեզիդենտների հարկման հարցերում օրենսդրական փոփոխություններ, որոնցում ցանկալի կլիներ տեսնել նաև նշված դրվագների գծով լուծումներ:

«Ահարոն Պարադիգմա» ՓԲԸ
Միջազգային հարկային մենեջեր

Արա Բալյան